सामान्य लक्षणे
- गुदद्वाराजवळ लहान छिद्र, ज्यातून पू, रक्त किंवा पाणी येते
- एकाच जागी पुन्हा पुन्हा येणारी फोड किंवा गळू
- गुदद्वाराभोवतीच्या त्वचेला वेदना, सूज किंवा जळजळ
- अंतर्वस्त्रावर डाग पडणे
लवकर डॉक्टरांना दाखवा, जर
- गुदद्वाराजवळ वेदनादायक, गरम सूज व ताप — गळू असल्यास त्वरित काढावे लागते
- अनेक छिद्रे, किंवा जुलाब व वजन कमी होण्यासह भगंदर
- आधीच्या शस्त्रक्रियेनंतर पुन्हा झालेला भगंदर
शस्त्रक्रियेशिवाय उपचार
अँटिबायोटिक व ड्रेसिंगमुळे संसर्ग व वेदना काही काळ कमी होतात, पण मार्ग बंद होत नाही. म्हणूनच उपचार होईपर्यंत भगंदर पुन्हा पुन्हा होतो.
- गळू असल्यास त्वरित काढणे
- आरामासाठी सिट्झ बाथ व स्वच्छता
- गुंतागुंतीचा किंवा वारंवार होणारा भगंदर असल्यास उपचारापूर्वी MRI सारखी तपासणी
उपचाराचे पर्याय
तुमच्यासाठी कोणता पर्याय योग्य हे तपासणीनंतर ठरते — कधी कधी प्रक्रियेची गरजच नसते.
क्षारसूत्रआयुर्वेद
औषधी धागा भगंदराच्या मार्गातून घालून साधारण आठवड्यातून एकदा बदलला जातो. तो हळूहळू मार्ग कापतो व सोबतच भरूनही आणतो, ज्यामुळे गुदद्वाराचा स्नायू सुरक्षित राहतो. ICMR च्या बहुकेंद्रीय अभ्यासात याचा अभ्यास झाला आहे.
कोणासाठी योग्यअनेक साधे व गुंतागुंतीचे भगंदर — भरून यायला काही आठवडे लागतात
फिस्टुलोटॉमी
मार्ग त्याच्या लांबीनुसार उघडला जातो, ज्यामुळे तो तळापासून भरून येतो.
कोणासाठी योग्यकमी स्नायू असलेले, खालचे साधे भगंदर
फिस्टुलेक्टॉमी
संपूर्ण मार्ग काढून टाकला जातो.
कोणासाठी योग्यनिवडक साधे भगंदर
बरे होणे
बहुतेक रुग्ण त्याच दिवशी किंवा दुसऱ्या दिवशी सकाळी घरी जातात. क्षारसूत्रात धागा बदलण्यासाठी साधारण आठवड्यातून एकदा यावे लागते, आणि मधल्या काळात अनेक जण रोजचे काम करू शकतात. भगंदर पूर्ण भरून यायला काही आठवडे लागतात — फॉलो-अप महत्त्वाचे आहेत.
दिवसवार कालावधी पहाविमा
सलालकर हॉस्पिटलमध्ये विमा परतावा (रिइम्बर्समेंट) सहाय्य मिळते — तुमच्या विमा कंपनीला लागणारी बिले, डिस्चार्ज समरी व कागदपत्रे दिली जातात. मूळव्याध, फिशर, भगंदर व हर्निया यांसारख्या आजारांसाठी अनेक पॉलिसींमध्ये प्रतीक्षा कालावधी असतो, म्हणून शस्त्रक्रियेचे नियोजन करण्यापूर्वी पॉलिसी तपासा.
प्रश्न
अँटिबायोटिकनंतरही भगंदर पुन्हा का होतो?
अँटिबायोटिक संसर्गावर काम करतात, मार्गावर नाही. संसर्ग कमी झाल्यावर छिद्र काही काळ बंद होते, पण मार्ग तसाच राहतो व पुन्हा भरतो. मार्ग बंद करण्यासाठी प्रक्रिया लागते.
क्षारसूत्र म्हणजे काय?
ही एक पारंपरिक आयुर्वेदिक उपचार पद्धत आहे. औषधी वनस्पती व क्षार लावलेला धागा भगंदराच्या मार्गात बांधून दर आठवड्याला बदलला जातो. तो स्नायूला इजा न करता हळूहळू मार्ग कापतो व भरून आणतो. ICMR च्या बहुकेंद्रीय अभ्यासात पारंपरिक शस्त्रक्रियेपेक्षा भरून यायला जास्त वेळ लागला, आणि पुन्हा होण्याचे प्रमाण कमी नोंदवले गेले.
शौचावरील नियंत्रण जाईल का?
शौचावर नियंत्रण ठेवणारा स्नायू सुरक्षित ठेवणे हे भगंदर उपचाराचे मुख्य उद्दिष्ट आहे, आणि क्षारसूत्रासारख्या पद्धती अंशतः यासाठीच निवडल्या जातात. उपचारापूर्वी डॉ. सलालकर तुमच्या भगंदराच्या प्रकारानुसार धोके समजावून सांगतात.